چغابهرام؛ گره زمین و امید به یک شروع دوباره

سمیه روزبهانی ـ هفته نامه الکترونیک غیر برخط دریچه لرستان|

سال‌ها از زمانی که قرار بود زمین‌های چغابهرام دورود به یکی از قطب‌های کشت گلخانه‌ای منطقه تبدیل شود می‌گذرد؛ پروژه‌ای که برای آن زیرساخت ایجاد شد، ظرفیت تولید و اشتغال تعریف شد و قرار بود پای سرمایه‌گذار بخش خصوصی را به منطقه باز کند، اما اختلاف بر سر وضعیت زمین و نحوه واگذاری، آن را از مسیر تولید دور کرد.

حالا پرونده چغابهرام وارد مرحله تازه‌ای شده است. در تازه‌ترین تصمیم استانی، **واگذاری پروژه به سرمایه‌گذار جدید نهایی شده** و قرار است عملیات واگذاری زمین مورد نیاز در کوتاه‌ترین زمان انجام شود. سرمایه‌گذار جدید نیز باید بدهی‌ها و تعهدات مالی پیشین مرتبط با پروژه را تقبل و تسویه کند.

اما این تصمیم، پایان ماجرا نیست؛ بلکه آزمونی است برای اینکه مشخص شود آیا این بار گره حقوقی و مالی پروژه هم‌زمان با ورود سرمایه‌گذار باز خواهد شد یا چغابهرام دوباره در میان اختلاف دستگاه‌ها متوقف می‌شود.

طرحی که سال‌ها در انتظار اجرا ماند

چغابهرام از پروژه‌های قدیمی توسعه شهرک‌های گلخانه‌ای در دورود است. در سال ۱۳۹۷ اعلام شده بود که دولت برای آماده‌سازی زیرساخت این طرح حدود یک میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان هزینه کرده و برای تکمیل آن نیز اعتبار بیشتری مورد نیاز است. همان زمان مقرر بود پس از آماده شدن زیرساخت‌ها، زمین به سرمایه‌گذاران واگذار شود.

دو سال بعد، مساحت پروژه ۴۲ هکتار اعلام شد و گفته شد حدود ۳۰ درصد زیرساخت شهرک پیشرفت کرده است. برای آن نیز ظرفیت تولید سالانه ۱۰ هزار تن محصول و اشتغال ۴۲۰ نفر به صورت مستقیم و یک‌هزار و ۲۰۰ نفر به شکل غیرمستقیم پیش‌بینی شده بود.

این ارقام نشان می‌دهد چغابهرام از ابتدا یک طرح کوچک و آزمایشی نبود؛ پروژه‌ای بود که برای آن سرمایه عمومی هزینه شد و قرار بود بخش خصوصی ادامه مسیر را برعهده بگیرد.

وقتی زمین به مانع اصلی تبدیل شد

مشکل اصلی در ادامه مسیر، دیگر احداث زیرساخت یا جذب سرمایه‌گذار نبود؛ **وضعیت حقوقی زمین** بود.

بر اساس گزارش اخیر ایرنا، شرکت شهرک‌های کشاورزی از سال ۱۳۹۹ برای زمین و زیرساخت‌های پروژه هزینه کرده است، اما در ادامه درباره سابقه مالکیت و وضعیت ثبتی عرصه اختلاف ایجاد شد. موضوع به جایی رسید که سند زمین از سوی ثبت اسناد به نام شخص دیگری صادر شده بود و همین مسئله، اختلاف میان دستگاه‌های متولی را تشدید کرد.

منابع طبیعی، سابقه واگذاری زمین را یکی از محورهای اصلی اختلاف می‌داند و معتقد است سوابق واگذاری باید پیش از انتقال عرصه به وزارت راه و شهرسازی تعیین تکلیف می‌شد.

راه و شهرسازی اما استدلال متفاوتی دارد و سابقه قرار گرفتن زمین در محدوده شهر را مبنای بررسی خود قرار می‌دهد. بر این اساس، موضوع به سازمان ملی زمین و مسکن و نحوه اعمال اختیار نسبت به عرصه مربوط می‌شود.

در نتیجه، یک پروژه تولیدی با چند پرسش حقوقی مواجه شد: سابقه زمین چیست؟ مالکیت قانونی با کدام مجموعه است؟ کدام دستگاه اختیار واگذاری دارد؟ و هزینه‌هایی که تاکنون برای آماده‌سازی پروژه شده، در نهایت چگونه تعیین تکلیف می‌شود؟

زیرساخت ماند، تولید نیامد

چغابهرام از آن دست طرح‌هایی نیست که فقط در مرحله تصویب باقی مانده باشد. دولت برای آن هزینه کرده و در مقاطع مختلف بخشی از زیرساخت‌های مورد نیاز نیز ایجاد شده است.

در سال ۱۳۹۷ نیز صراحتاً اعلام شده بود که دولت زیرساخت گلخانه را آماده می‌کند و پس از تکمیل، آن را به سرمایه‌گذاران واگذار خواهد کرد.

با این حال، فاصله میان آماده‌سازی زیرساخت و آغاز تولید هر سال بیشتر شد.

این فاصله فقط به معنای تأخیر در اجرای یک پروژه نیست. هرچه زمان بیشتری بگذرد، هزینه تکمیل طرح افزایش می‌یابد و سرمایه‌گذار نیز با شرایط اقتصادی متفاوتی نسبت به سال‌های نخست پروژه روبه‌رو خواهد بود.

از همین منظر، اختلاف حقوقی چغابهرام صرفاً یک موضوع اداری میان دو دستگاه نیست؛ اختلافی است که مستقیماً بر سرنوشت سرمایه‌گذاری، اشتغال پیش‌بینی‌شده و استفاده از زیرساخت‌های ایجادشده اثر گذاشته است.

سرمایه‌گذار جدید؛ نقطه تغییر مسیر

تازه‌ترین تحول، اما نشانه‌ای از تغییر وضعیت پروژه است.

در جلسه ویژه‌ای با حضور استاندار لرستان، نماینده مردم دورود و ازنا در مجلس، مسئولان شرکت شهرک‌های کشاورزی و مدیران دستگاه‌های مرتبط، وضعیت حقوقی و فنی پروژه بررسی شد. نتیجه جلسه، توافق برای واگذاری زمین مورد نیاز به سرمایه‌گذار جدید بود.

بر اساس این توافق، عملیات واگذاری باید در کوتاه‌ترین زمان انجام شود و سرمایه‌گذار جدید نیز متعهد خواهد بود بدهی‌ها و تعهدات مالی پیشین شرکت شهرک‌های کشاورزی در ارتباط با این پروژه را تقبل و تسویه کند.

این تصمیم از یک جهت اهمیت بیشتری دارد: پروژه دیگر صرفاً در مرحله بحث درباره علت توقف نیست و اکنون یک مسیر اجرایی برای بازگشت آن به مدار فعالیت تعیین شده است.

اما فاصله میان «توافق» و «اجرای واقعی» همچنان باقی است.

این بار چه چیزی تعیین‌کننده است؟

برای چغابهرام، سرمایه‌گذار جدید به تنهایی کافی نیست. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که اگر وضعیت زمین، تعهدات مالی و اختیار قانونی واگذاری هم‌زمان روشن نشود، احتمال بازگشت پروژه به همان چرخه قبلی وجود دارد.

اکنون سه موضوع باید هم‌زمان پیش برود: واگذاری عملی زمین، تعیین تکلیف تعهدات و بدهی‌های گذشته و آغاز عملیات اجرایی سرمایه‌گذار جدید.

استاندار لرستان نیز بر تسریع روند واگذاری و خروج پروژه از بلاتکلیفی تأکید کرده و نماینده مردم دورود و ازنا در مجلس بر نظارت بر اجرای تعهدات سرمایه‌گذار جدید و رفع موانع تولید تأکید داشته است.

بنابراین نقطه حساس پروژه دیگر صرفاً «پیدا شدن سرمایه‌گذار» نیست؛ اجرایی شدن توافقی است که برای حل مشکل گرفته شده است.

چغابهرام در انتظار اقدام عملی

چغابهرام طی سال‌های گذشته چند بار در آستانه آغاز قرار گرفته است؛ یک بار با تعریف پروژه، بار دیگر با ایجاد زیرساخت و سپس با وعده ورود سرمایه‌گذار. هر بار اما مسئله‌ای مانع عبور طرح از مرحله آماده‌سازی به تولید شده است.

اکنون برای نخستین بار در سال‌های اخیر، تصمیم مشخصی برای واگذاری پروژه به سرمایه‌گذار جدید اعلام شده است.

اگر این تصمیم در میدان اجرا شود، زمین‌های چغابهرام می‌توانند پس از سال‌ها از وضعیت بلاتکلیفی خارج شوند و زیرساخت‌های ایجادشده در مسیر تولید قرار گیرند.

اما اگر واگذاری و تعیین تکلیف تعهدات مالی بار دیگر درگیر همان اختلافات اداری و حقوقی شود، چغابهرام همچنان نمونه‌ای از پروژه‌هایی خواهد بود که بخش مهمی از مسیر را طی کرده‌اند، اما در آخرین حلقه زنجیره ــ تبدیل سرمایه‌گذاری به تولید ــ متوقف مانده‌اند.

اکنون دیگر مسئله اصلی این نیست که برای چغابهرام چه تصمیمی باید گرفت؛ تصمیم گرفته شده است. مسئله این است که این تصمیم چه زمانی از روی کاغذ به زمین پروژه می‌رسد.

پایان پیام/